Đánh giá thường xuyên bằng bài trắc nghiệm tự chấm: kinh nghiệm từ lớp học ở Úc

Giáo viên ở Úc cũng chịu áp lực khối lượng công việc lớn. Theo dữ liệu đội ngũ giáo viên do Viện Giảng dạy và Lãnh đạo Nhà trường Úc (AITSL) công bố, giáo viên đứng lớp toàn thời gian báo cáo thời gian làm việc trung vị 50 giờ mỗi tuần trong học kỳ, và gần một phần tư giáo viên trung học dành từ mười giờ mỗi tuần trở lên cho việc chấm bài. Phần lớn số bài đó là bài đánh giá thường xuyên: kiểm tra xem cả lớp đã hiểu bài hôm nay chưa trước khi học tiếp.

Bài trắc nghiệm tự chấm không thay thế được đánh giá chuyên môn của giáo viên, nhưng có thể đảm nhận phần kiểm tra lặp lại và trả thông tin về nhanh hơn. Bài viết này trình bày cách các lớp học ở Úc dùng hình thức này, cách viết câu hỏi để thấy được học sinh đang nghĩ gì, và cách xử lý kết quả. Các nguyên tắc này áp dụng được cho lớp học tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh Thông tư 22 coi trọng đánh giá thường xuyên.

Tóm tắt: Dùng bài trắc nghiệm ngắn tự chấm cho những nội dung có đáp án rõ ràng: phiếu cuối giờ, câu hỏi bản lề, luyện từ vựng và thao tác, ôn tập hằng tuần. Viết phương án sai phản ánh những lỗi hiểu sai phổ biến, chữa các câu nhiều học sinh sai nhất ngay trên lớp, và giữ bài tự luận cho giáo viên chấm.

Bài trắc nghiệm tự chấm phù hợp với việc gì

Trong Bộ chuẩn nghề nghiệp giáo viên của Úc, đánh giá thuộc Chuẩn 5: đánh giá, phản hồi và báo cáo kết quả học tập. Các lớp học ở Úc thường dùng bài kiểm tra ngắn có kết quả ngay trong những hoạt động sau:

• Phiếu cuối giờ (exit ticket): ba đến năm câu trong năm phút cuối tiết, để tiết sau bắt đầu đúng từ chỗ lớp đang đứng.
• Câu hỏi bản lề (hinge question): một câu hỏi được thiết kế kỹ ở giữa tiết để quyết định học tiếp hay giảng lại.
• Khởi động bằng nhớ lại: năm câu về nội dung tuần trước hoặc học kỳ trước ở đầu tiết.
• Bài tập về nhà: mười đến mười lăm câu, có giờ mở và hạn nộp, chấm ngay khi nộp.
• Kiểm tra đầu chương: bài ngắn trước khi vào chương mới để biết học sinh đã nắm được gì.

Hình thức tự chấm không phù hợp với bài viết dài, bài giải nhiều bước, bài thực hành và những nội dung mà lập luận quan trọng hơn đáp số. Các bài đó vẫn cần giáo viên chấm.

Viết câu hỏi để thấy học sinh đang nghĩ gì

Giá trị của một câu trắc nghiệm nằm ở các phương án sai. Khi mỗi phương án nhiễu tương ứng với một kiểu hiểu sai cụ thể, cách học sinh chọn đáp án cho giáo viên biết cần giảng lại điều gì.

Ví dụ (toán lớp 6, phân số): Phân số nào lớn nhất?

• A. 3/8
• B. 2/5
• C. 1/2 (đúng)
• D. 3/10

Học sinh chọn D có thể đang nghĩ phân số có tử và mẫu lớn hơn thì lớn hơn. Học sinh chọn A có thể chỉ so sánh tử số. Nếu một phần ba lớp chọn cùng một phương án sai, tiết học tiếp theo đã có điểm xuất phát rõ ràng.

Một số nguyên tắc:

• Mỗi câu hỏi một ý. Hai ý trong một câu dẫn khiến kết quả không thể diễn giải.
• Các phương án tương đương về độ dài và cấu trúc, để đáp án đúng không nổi bật.
• Tránh phương án "tất cả các ý trên" và "không ý nào đúng". Các phương án này thưởng cho mẹo làm bài thay vì sự hiểu bài.
• Dùng dạng câu khác khi phù hợp: câu đúng/sai để kiểm tra nhanh, điền vào chỗ trống cho từ vựng và chính tả, câu trả lời ngắn dạng số cho bài tính toán.

Xử lý kết quả

Giá trị của bài kiểm tra nằm ở việc giáo viên làm gì sau đó. Một quy trình gọn:

1. Xem các câu sai nhiều nhất trước tiết sau, thay vì xem từng điểm số.
2. Mở đầu tiết sau bằng chính các câu đó. Yêu cầu học sinh giải thích vì sao phương án sai được chọn nhiều lại sai.
3. Chia nhóm hỗ trợ theo kiểu hiểu sai cụ thể, không chỉ theo tổng điểm.
4. Kiểm tra lại sau vài ngày. Cùng kiến thức trong một câu hỏi mới cho biết việc giảng lại có hiệu quả hay không.

AI tạo sinh và việc soạn câu hỏi

Từ năm 2024, các trường phổ thông ở Úc áp dụng Khung hướng dẫn sử dụng AI tạo sinh trong trường học do hội nghị bộ trưởng giáo dục thông qua; mỗi bang và mỗi khối trường triển khai theo chính sách riêng. AI có thể soạn bản nháp bộ câu hỏi từ giáo án hoặc tài liệu trong vài giây, phù hợp với bài luyện tập thường xuyên. Mọi câu hỏi do AI tạo vẫn cần giáo viên duyệt: kiểm tra đáp án, kiểm tra phương án nhiễu có hợp lý không, và kiểm tra nội dung có đúng mức chương trình không. AI chỉ tạo bản nháp, không tạo ra bài kiểm tra hoàn chỉnh.

Thực hiện trên rayQuiz

rayQuiz chấm bài ngay khi học sinh nộp. Quy trình thường dùng:

• Soạn câu hỏi trong trình soạn đề, nhập từ tệp Word có sẵn, hoặc tạo bản nháp bằng công cụ tạo đề thi bằng AI từ chủ đề hay tài liệu đính kèm, sau đó chỉnh sửa.
• Giao bài cho lớp với giờ mở và hạn nộp. Học sinh vào lớp bằng liên kết mời và làm bài trên trình duyệt của máy tính, máy tính bảng hoặc điện thoại.
• Xem kết quả cả lớp: điểm trung bình, các câu sai nhiều nhất và bài làm của từng học sinh trên cùng một trang, xuất được ra Excel.
• Với bài kiểm tra tính điểm, dùng bài thi có giám sát thay cho bài tập về nhà. Bài thi có giám sát đảo thứ tự câu hỏi và đáp án, và khóa lượt làm khi học sinh rời khỏi tab bài thi.

Soạn đề trên rayQuiz là miễn phí. Lớp học và giao bài cho lớp thuộc gói Premium dành cho giáo viên; xem chi tiết tại trang dành cho giáo viên.

Câu hỏi thường gặp

Phiếu cuối giờ nên dài bao nhiêu? Ba đến năm câu, làm trong chưa đến năm phút. Phiếu dài hơn sẽ lấy mất thời gian giảng dạy và học sinh có xu hướng làm vội.

Có nên cho học sinh xem đáp án ngay sau khi nộp? Với bài luyện tập và phiếu cuối giờ thì nên, vì phản hồi tức thì là một phần của việc học. Với bài tính điểm, nên mở đáp án sau hạn nộp để học sinh nộp sớm không chuyển đáp án cho bạn.

Có dùng kết quả bài tự chấm để vào điểm được không? Có thể dùng làm một phần minh chứng, nhưng điểm tổng kết nên dựa trên nhiều hình thức đánh giá. Kết quả bài trắc nghiệm nên phục vụ việc điều chỉnh cách dạy trước, sau đó mới đến việc vào điểm.